डाळिंब निर्यातीत भारत जागतिक स्तरावर सातवा ; महाराष्ट्राचा वाटा सर्वाधिक
अक्षराज प्रतिनिधी
शिरपूर :- भारताचे एकूण फळ उत्पादन १०७.१० दशलक्ष मेट्रिक टनापर्यंत पोहोचले आहे. त्यामध्ये डाळिंब निर्यातीचा सिंहांचा वाटा आहे. डाळिंब उत्पादनात भारत जागतिक स्तरावर सातव्या क्रमांकावर आहे. डाळिंब निर्यातीत भारताचा दबदबा कायम असून
भारत हा डाळिंबाचा जगातील सर्वात मोठा निर्यातदार देश म्हणून गणला गेला आहे.
भारताचे डाळिंब युनायटेड स्टेट्स, युनायटेड किंग्डम, नेदरलँड, संयुक्त अरब अमिराती, सौदी अरेबिया, कतार, कुवेत, बहरीन, ओमान, मलेशिया, नेपाळ या देशात चांगलेच भाव खात असून डाळिंबाच्या तब्बल १२०,६४१ युनिट्सची निर्यात करून भारत या फलदायी व्यापारात जागतिक स्तरावर आघाडीवर आला आहे. मजबूत कृषी पद्धती आणि अनुकूल हवामान परिस्थितीमुळे तसेच उत्कृष्ट दर्जासाठी आणि पौष्टिक मूल्यांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या भारतीय डाळिंबांना जागतिक बाजारपेठेत लक्षणीय मागणी आहे. सुमारे २,७५,५०० हेक्टर जमिनीवर डाळिंबाची लागवड केली जाते हे भारताच्या कृषी उत्पादनात डाळिंबाचे महत्त्वपूर्ण योगदान आणि जगभरातील सर्वोच्च उत्पादकांमध्ये त्याचे स्थान अधोरेखित करते.
डाळिंब निर्यातीत भारताच्या यशात अनेक घटक योगदान देतात. भारतीय डाळिंब त्यांच्या उत्कृष्ट दर्जासाठी, चवीसाठी आणि पौष्टिक मूल्यांसाठी ओळखले जातात. शेतकरी डाळिंबाचे उत्पादन आणि गुणवत्ता वाढविण्यासाठी आधुनिक शेती पद्धती आणि तंत्रज्ञानाचा वापर करतात. भारत सरकार डाळिंब उत्पादक शेतकऱ्यांना विविध अनुदाने आणि सहाय्य कार्यक्रम प्रदान करते ज्यामुळे उत्पादन आणि निर्यात क्षमता वाढते. एक सुस्थापित पुरवठा साखळी हे सुनिश्चित करते की, डाळिंबाची शेतातून आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत प्रभावीपणे वाहतूक केली जाते. अनेक आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत भारतीय डाळिंबांना मोठ्या प्रमाणात मागणी आहे
. त्यात
युरोप, नेदरलँड, जर्मनी आणि युनायटेड किंग्डम सारखे देश भारतीय डाळिंबाचे महत्त्वपूर्ण आयातदार आहेत. मध्य पूर्व संयुक्त अरब अमिराती, सौदी अरेबिया आणि कुवेत सारख्या देशांमध्ये भारतीय डाळिंबाची मागणी जास्त आहे. भारतीय डाळिंबाची गुणवत्ता आणि चव लक्षात घेऊन यूएस ही प्रमुख बाजारपेठ आहे.
◆ भारताच्या कृषी अर्थव्यवस्थेत डाळिंबाची
निर्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहे, अनेक
डाळिंब उत्पादक शेतकऱ्यांना डाळिंब निर्यातीतून चांगला पैसा मिळत आहे तसेच देशाच्या परकीय चलनाच्या कमाईत वाढ होत आहे. डाळिंब निर्यात उद्योगाला चढ-उतार किमती, कीटकांचा प्रादुर्भाव आणि चांगल्या साठवण सुविधांची गरज या सारख्या आव्हानांना तोंड द्यावे लागते. तथापि, कृषी पद्धतींमध्ये सतत होत असलेल्या प्रगतीमुळे आणि सरकारी मदतीमुळे, जागतिक डाळिंब बाजारपेठेत भारताचा अग्रगण्य दर्जा राखण्यासाठी भारताची स्थिती चांगली आहे
- भुषण माधव बागुल
कृषी तज्ञ, त-हाडी
◆ सर्वात जास्त डाळिंब उत्पादन महाराष्ट्रात
भारतातील महाराष्ट्र, गुजरात, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश, राजस्थान, तेलंगणा, छत्तीसगड, तामिळनाडू, हिमाचल प्रदेश ही डाळिंब उत्पादक राज्ये असून महाराष्ट्रात सर्वात अधिक डाळिंबाचे उत्पादन घेतले जाते. एकूण उत्पादनाच्या अर्ध्याहून अधिक वाटा महाराष्ट्राचा आहे. गुजरात आणि कर्नाटक हे मोठे उत्पादक म्हणून अनुकरण करतात. महाराष्ट्र हे भारतातील सर्वात मोठे डाळिंब उत्पादक राज्य आहे जे एकूण जमिनीच्या ७०.२ टक्के आणि एकूण उत्पादनाच्या जवळपास ६६ टक्के आहे.
◆ भारतातून डाळिंब निर्यात डेटा (मूल्य)
सन २०२३-२४ मध्ये ३१३३ भारतीय डाळिंब निर्यातदारांनी ८१०६ खरेदीदारांना डाळिंबाची निर्यात केली. यंदा भारतातून एकूण १२०.६ लाख मेट्रिक टन डाळिंब निर्यात करण्यात आली. भारत हा डाळिंबाचा जगातील सर्वात मोठा निर्यातदार आहे. संयुक्त अरब अमिराती, नेदरलँड्स आणि नेपाळ ही त्याची सर्वोच्च निर्यात ठिकाणे आहेत.
