शिरपूर जात्यावरची सकाळचे गाणे झाले पडद्याआड संस्कृतीचा विसर
त-हाडी प्रतिनिधी ललिता खोंडे
शिरपूर तालुक्यातील त-हाडी परिसरात संस्कृतीचा विसर पडत चाललेला आहे.’दळण दळते जना जात्यावर ज्वारी, गाईन गुण मी देवा ये तू माझ्या दारी, पूर्वी महिला हे गाणं पहाटेच्या वेळी जात्यावर बसून दळण दळताना म्हणायच्या, पण एकविसाव्या शतकात वाटचाल करताना अनेक भारतीय जुन्या रूढी, परंपरा व संस्कृतीचा विसर पडला आहे. याचबरोबर जात्यावरील गाणीही आता पडद्याआड चालली आहेत. ग्रामीण भागात जात्यावरील गाणी लोकप्रिय होती. पहाटे उठून महिला जात्यावर दळण दळताना गाणी म्हणत असत. त्या काळात वीज नव्हती. साहजिकच पिठाच्या गिरण्याही नव्हत्या. अशावेळी महिला आपल्या घरातील दळण जात्यावर दळत होत्या. जात्यावर दोन किंवा तीन महिला बसून एकावेळी ४ ते ५ पायल्या धान्य सुमारे दोन तासांत दळत होत्या.
ग्रामीण भागात हे दृश्य असायचे घराघरांतून निघणारा धूर. मध्येच कोंबड्याचे आरवणे या सर्व गोष्टी म्हणजे ग्रामीण भागातील वगेळे जीवन होते, असे अनेक जण सांगतात.तो काळ वेगळा होता. आता सगळं काही बदललं बाबा त्या वेळची जात्यावरची गाणी सुरात, मधूर आवाजात असायची. आजची कसली आलीत गाणी, नुसता धांगडधिंगा,अशी
प्रतिक्रिया ज्येष्ठ माहिला ग.भा. केवळबाई चव्हाण यांनी व्यक्त करतात. त्या म्हणतात की त्या काळातील गोष्ट काही औरच. एक रूपया खिशात असला की समदा बाजार पिशवी भरून यायचा.
आता शंभर रूपयात पिशवीचा कोपरा भरत नाय, हळूहळू काळ बदलला इंजनावरील पिठाच्या गिरण्या सुरू झाल्या. गिरणी सुरू आहे हे ओळखता यावे, म्हणून इंजिनच्या धुराच्या नळकांडीवर डबा बांधत असत. त्याचा पूकपूक आवाज आला की पिठाची गिरण चालू आहे, असे ओळखायची नंतर गावात इलक्ट्रिक पिठाच्या गिरण्या झाल्या आणि जाती बंद पडली. पार कोपन्यात जाऊन पडली. जात्यावरील गाणी बंद पडली. आधुनिक युगाकडे झेपावताना भारतीय संस्कृती, कला मागे पडून पाश्च्यात्य धुंद संगीत सुरू झाले. त्यामुळे सावळदबारा ग्रामीण भागातील कला आता संपुष्टात आली आहे अशा ज्येष्ठ महिला ग.भा. केवळबाई चव्हाण यांनी दै. देशोन्नतीचे प्रतिनिधी ललिता खोंडे यांच्याशी बोलताना सांगितले.
