स्त्री शिकली . विचार करू लागली . बोलू लागली . लिहू लागली . विविध क्षेत्रांत तिने गगनभरारी घेतली . एक स्त्री शिकली की सारे कुटुंब सुधारते हा विचार फुले दांपत्यांनी दिला आहे . कुटुंबाला , समाजाला पर्यायाने देश सुधारण्यात स्त्रीचा मोलाचा वाटा आहे . एकीकडे स्त्रीची ही गरुडभरारी आहे तर दुसरीकडे ग्रामीण भागांत आजही स्त्रीला माणूस म्हणून जगू न देणाऱ्या पुरुष मानसिकतेच्या जोखडाखाली स्त्री चाचपडताना दिसून येत आहे . तिचं जगणं अजूनही असुरक्षित आहे . दुःख , वेदना आणि कष्टानं भरलेलं जगणं , बोकाळलेला दहशतवाद, सडत चाललेली समाजव्यवस्था , दुःख भोगून कणखर होत चाललेली स्त्री दिसत आहे . अशा ग्रामीण स्त्रियांच्या जगण्याचं भिषण वास्तव मांडणारा कवितासंग्रह नुकताच वाचनात आला .
” अस्वस्थ दिवसांची सुगी ” . असे त्या कविता संग्रहाचे नाव आहे . हा कवितासंग्रह प्रा . कविता म्हेत्रे यांनी लिहीला आहे . प्रभादेवी मुंबईचे लोकवाङ्मय गृह या प्रकाशनातर्फे हा कवितासंग्रह प्रकाशित करण्यात आला आहे . सतीश भावसार यांचे सुंदर मुखपृष्ठ आहे .
सलणारे दिवस , निरगाठीचे दिवस, सलगीचे दिवस आणि अगतिक दिवस अशा चार भागांत कवितासंग्रहातील कविता विभागल्या आहेत . सलणारे दिवस या भागात बाईपणाच्या कविता आहेत . निरगाठीचे दिवस या भागात स्वगत कविता आहेत . सलगीचे दिवस या भागात प्रेम कविता आहेत . अगतिक दिवस या भागात सामाजिक वळणाच्या कविता आहेत .
कवितासंग्रहात स्त्री जाणिवेच्या दमदार कविता आहेत . कवयित्री ह्या माणदेशातील म्हसवडच्या आहेत . त्यामुळे माणदेशी स्त्रीच्या जगण्याचं भिषण वास्तव त्यांनी कवितेतून मांडलं आहे . कवितेला चिंतनशिलतेची बैठक आहे . माणदेशी स्त्रीमनाच्या संचिताचा प्रवाह त्यांनी या संग्रहाच्या रूपाने वाचकांपर्यंत पोहचविला आहे .
घर सावरणारी ताठ मानेची आणि ताठ कण्याची, धाडशी कष्टाळू , सोशिक खंबीर स्त्री त्यांच्या कवितांतून दिसून येते . माणदेशी स्त्रीकडे माणूस म्हणून बघितलं पाहिजे , तिचा आधार झालं पाहिजे , तिचा सन्मान झाला पाहिजे अशी तळमळ प्रा म्हेत्रे यांच्या लेखनातून दिसून येते .
कवितासंग्रहातील कविता दुर्दम्य आशावादाच्या कविता आहेत . ” माणगंगे माय ” . या कवितेत प्रा . म्हेत्रे म्हणतात … ,
” शेणामातीच्या घरात येऊ दे
आता दुधदुभत्याचा वास
शहरगावाला शिकणाऱ्या पोराच्या
डब्यात जाऊदे तूप पोळीचा घास ” .
लेक शिकवा , शाळेत पाठवा असा मंत्र ग्रामीण भागांत जागोजागी दिसून येतोय . लेकीसाठी कष्ट उपसणाऱ्या बापाची व्यथा ” पोरीचा बाप ” . या कवितेतून मांडण्यात आली आहे .
” बाप पिसतो कष्ट
उपसत राहतो जन्माची माती
पोरीच्या हातात देता यावी
खुरप्याच्या जागी पुस्तक पाटी ” .
” विद्रोह ” या कवितेतील बंडखोर विचार वाचकांना अंतर्मुख करतात .
” बाई म्हणून तिला नाकारणाऱ्या कुणालाही
मग पुरुष , समाज , संस्कृती
धर्मालाही
अगदी कुणालाही ती उखडून टाकेल मुळासकट
सहज … ” .
माणदेशात दुष्काळ असूनही शेतकरी आत्महत्या करीत नाहीत याचे प्रमुख कारण म्हणजे त्या शेतकऱ्यांच्या मर्दानी कारभारणी . दुःख भोगूनही कणखर झालेल्या कारभारणी शेतकऱ्यांच्या पाठीमागे खंबीरपणे उभ्या असतात . अशा स्त्रियांचे दमदार चित्रणही या संग्रहात पाहायला मिळते .
प्रा . कविता म्हेत्रे या ज्ञानदान करून पिढी घडवित आहेत . त्या राजकीय व सामाजिक क्षेत्रांत कार्यरत आहेत . ” मी सावित्री बोलतेय ” . हा त्यांचा एकपात्री प्रयोग राज्यात व राज्याबाहेरही सध्या गाजतोय .
” अस्वस्थ दिवसांची सुगी ” . या कविता संग्रहातील कवितांतून महिलांच्या प्रश्नांना वाचा फोडण्याचे काम त्यांनी केले आहे .
त्यांच्या लेखनाला माझ्याकडून शुभेच्छा .
प्रा . सुनील दबडे
